Mekke Savunma İttifakı İstanbul’da toplandı.
Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında 7 Ağustos’ta imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması, kısa süre içerisinde ilk kurumsal toplantısıyla yeni bir aşamaya geçti. Anlaşma kapsamında oluşturulan Stratejik, Siyasi ve Savunma Komitesi, 31 Ağustos’ta İstanbul’da bir araya geldi.
Çırağan Sarayı’nda gerçekleştirilen toplantıda ittifakın resmi isminden sekretaryanın yapısına, savunma sanayisindeki işbirliğinden gelecekteki genişleme planlarına kadar birçok konu ele alındı. Alınan kararlar, üç ülkenin oluşturulan mekanizmayı yalnızca siyasi dayanışma göstergesi olarak değerlendirmediğini ortaya koydu.
Toplantının ardından yapının resmi adı “Mekke Savunma İttifakı” olarak belirlenirken, Riyad’da genel sekreter başkanlığında bir sekretarya oluşturulması kararlaştırıldı. Savunma sanayisinde ortak teknoloji geliştirme ve müşterek üretim de işbirliğinin öncelikli alanları arasında yer aldı.
Üç ülkenin üst düzey isimleri aynı masada
İstanbul’daki toplantıya üç ülkeden diplomasi ve savunma alanındaki en üst düzey yetkililer katıldı.
Türkiye’yi Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler ve Genelkurmay Başkanı Orgeneral Selçuk Bayraktaroğlu temsil etti. Pakistan heyetinde Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı İshak Dar, Savunma Bakanı Khawaja Muhammad Asif ile Kara Kuvvetleri Komutanı ve Genelkurmay Başkanı Asım Munir yer aldı.
Suudi Arabistan’dan ise Dışişleri Bakanı Prens Faysal bin Ferhan, Savunma Bakanı Prens Halid bin Selman ve Genelkurmay Başkanı Orgeneral Feyyaz bin Hamid er-Ruveyli toplantıya katıldı.
Diplomatik ve askeri karar alma mekanizmalarının aynı toplantıda buluşması, işbirliğinin yalnızca siyasi düzeyde tutulmayacağının işareti olarak değerlendirildi. Genelkurmay başkanlarının da sürecin başlangıcından itibaren mekanizmanın içinde yer alması, ortak tatbikatlar ve birlikte çalışabilirlik gibi teknik konuların da gündeme geleceğine işaret etti.
Sekretarya Riyad’da, ilk genel sekreter Pakistan’dan
İttifakın kurumsal yapılanmasında üç ülkenin farklı alanlardaki imkanlarından yararlanılması öngörülüyor.
Sekretaryanın Riyad’da kurulması, Suudi Arabistan’ın bölgesel ve uluslararası kuruluşların işleyişinde sahip olduğu kurumsal deneyimin yapıya aktarılmasını sağlayacak. İlk genel sekreterlik görevinin üç yıl boyunca Pakistan tarafından yürütülecek olması ise İslamabad’ın farklı güç merkezleriyle yürüttüğü diplomatik ilişkilerin ittifakın dış temaslarında kullanılmasına imkan verecek.
İstanbul’un ilk komite toplantısına ev sahipliği yapması da Türkiye’nin diplomatik müzakere ve farklı aktörleri aynı platformda buluşturma kapasitesinin bir yansıması olarak öne çıktı.
Bu görev dağılımı, üç ülkenin ittifak içerisindeki sorumluluklarının dengeli biçimde paylaşılmasına yönelik ilk adımlar arasında değerlendiriliyor.
Türkiye’nin savunma sanayisi ve NATO deneyimi
Türkiye’nin ittifaka sağlayabileceği en önemli katkılardan biri savunma sanayisindeki üretim ve teknoloji kapasitesi olarak öne çıkıyor.
İnsansız sistemler, deniz platformları ve elektronik harp alanlarında geliştirilen kabiliyetlerin, ortak teknoloji geliştirme ve müşterek üretim hedefleri açısından kısa vadede kullanılabilecek bir altyapı oluşturduğu belirtiliyor.
Bunun yanı sıra Türkiye’nin NATO bünyesinde edindiği uzun yıllara dayanan standartlaşma, ortak planlama ve birlikte çalışabilirlik tecrübesi, yeni ittifakın askeri koordinasyon mekanizmalarının oluşturulmasında önemli bir avantaj sağlayabilir.
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın Mekke Savunma İttifakı’nın Türkiye’nin NATO yükümlülüklerinin tamamlayıcısı olduğu yönündeki açıklaması da Ankara’nın yeni yapıyı mevcut güvenlik ilişkilerinin alternatifi değil, bunları tamamlayan bir platform olarak değerlendirdiğini gösteriyor.
İttifakın herhangi bir ülkeye karşı oluşturulmadığı ve ortak ilkeleri benimseyen bölge ülkelerine açık olduğu yönündeki yaklaşım da bu çerçevenin bir parçası olarak öne çıkıyor.
Genişleme için farklı kanallar
İttifakın önümüzdeki dönemde genişlemesi de gündemin önemli başlıklarından biri olacak.
Türkiye’nin Mısır ve Katar’la geliştirdiği ilişkiler, Riyad’ın Körfez ülkeleri üzerindeki ağırlığı ve Pakistan’ın Güney Asya ile Müslüman coğrafyasındaki bağlantıları, yeni üyelerin yapıya dahil edilmesi açısından farklı kanallar oluşturuyor.
Bu kapsamda Mısır’ın katılımı, ittifakın Arap dünyasındaki siyasi ağırlığını artırırken Doğu Akdeniz’e yönelik coğrafi bir derinlik sağlayabilir. Katar ve Kuveyt’in dahil olması, Körfez’in finans, enerji güvenliği ve stratejik imkanlarının yapıya taşınmasına katkıda bulunabilir. Bangladeş ise ittifakın coğrafi kapsamını Hint Okyanusu’na doğru genişletebilecek ülkeler arasında değerlendirilebilir.
Ancak kurucu ülkelerin önceliğinin, yeni üyeler alınmadan önce ittifakın kurumsal yapısını ve üyeler arasındaki işbirliğini güçlendirmek olduğu görülüyor.
Güvenlik ve kalkınma arasında bağlantı
İstanbul’daki ilk toplantı, Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın bölgesel barış, güvenlik ve istikrar konusunda daha fazla sorumluluk üstlenme iradesini ortaya koydu.
Önümüzdeki süreçte ittifak tüzüğünün hazırlanması, Riyad’daki sekretaryanın çalışmalarına başlaması ve savunma sanayisi alanındaki ortak üretim protokollerinin uygulanması, alınan kararların ne ölçüde somut bir güvenlik mekanizmasına dönüşeceğini belirleyecek.
Bölgesel güvenlik alanındaki belirsizliklerin azalmasının yalnızca savunma politikaları açısından değil, yatırım ve ekonomik kalkınma açısından da sonuçlar doğurması bekleniyor. Güvenlik ortamının güçlenmesiyle bölge ülkelerinin refah ve kalkınma hedefleri için daha elverişli bir zemin oluşabileceği değerlendiriliyor.