Fon soruşturmalarıyla gündeme gelen MASAK nedir?
Türkiye’de son dönemde gündeme gelen fon ve malvarlığı soruşturmalarıyla birlikte Mali Suçları Araştırma Kurulu Başkanlığı (MASAK) ve Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) da merak konusu oldu. Finansal sistemin denetlenmesinde önemli görevler üstlenen iki kurum, yetki alanları ve yönetim biçimleri bakımından farklı bir yapıya sahip. Peki MASAK ve SPK hangi görevleri yürütüyor, başkanları ve üyeleri nasıl belirleniyor?
MASAK Nedir, Hangi Görevleri Yürütür?
Mali Suçları Araştırma Kurulu Başkanlığı (MASAK), 1996 yılında yürürlüğe giren Karaparanın Aklanmasının Önlenmesine Dair Kanun ile kuruldu ve 17 Şubat 1997’de faaliyete geçti.
Kurumun görev ve yetkileri, sonraki yıllarda yürürlüğe giren düzenlemelerle yeniden şekillendirildi. 2006 yılında Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun, 2013 yılında ise Terörizmin Finansmanının Önlenmesi Hakkında Kanun kapsamında görev alanı genişletildi. MASAK’ın günümüzdeki görev ve yetkileri 2018 tarihli Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nde düzenleniyor.
Hazine ve Maliye Bakanlığı bünyesinde faaliyet gösteren MASAK’ın temel çalışma alanları arasında politika ve mevzuat geliştirme, veri toplama ve analiz, yükümlülük denetimi, inceleme ve uluslararası ilişkiler bulunuyor.
Kurum; kara para aklama ve terörizmin finansmanı şüphesi taşıyan işlemleri tespit etmek, mali analiz raporları hazırlamak ve gerekli durumlarda adli mercilerle bilgi paylaşmakla görevli.
MASAK, çalışmalarını hazine ve maliye uzmanları, uzman yardımcıları ve denetim elemanlarından oluşan bir teşkilat aracılığıyla yürütüyor. Yurt dışındaki muadil kuruluşlarla uluslararası mutabakat metinleri imzalama yetkisi ise doğrudan MASAK başkanına ait.
MASAK Başkanı Nasıl Atanıyor?
MASAK, SPK’den farklı olarak birden fazla üyeden oluşan kurul yapısına sahip değil. Kurum, tek başkanlı bir başkanlık teşkilatı olarak faaliyet gösteriyor.
MASAK başkanı, Cumhurbaşkanlığı kararıyla göreve atanıyor ve aynı usulle görevden alınabiliyor. Kurumun karar alma süreçlerine katkı sağlayan yapılardan biri de Mali Suçlarla Mücadele Koordinasyon Kurulu.
Koordinasyon Kurulu; suç gelirlerinin aklanması ve terörizmin finansmanının önlenmesine ilişkin mevzuat taslaklarını değerlendirmek, kamu kurumları arasında iş birliğini geliştirmek ve uygulama stratejileri belirlemek amacıyla oluşturuldu.
Farklı bakanlık ve kamu kurumlarının temsilcilerinin katıldığı kurul, yılda en az iki kez toplanıyor. Kurul, oy hakkı bulunan üye sayısının yarısından bir fazlasıyla toplanabiliyor ve kararlarını toplantıya katılan üyelerin çoğunluğuyla alıyor.
SPK Nedir, Hangi Yetkilere Sahiptir?
Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), sermaye piyasalarının güven, açıklık ve istikrar içinde işlemesini sağlamak ve yatırımcıların haklarını korumak amacıyla faaliyet gösteren bağımsız bir düzenleyici ve denetleyici otorite.
Kurum; halka açık şirketlerin, aracı kurumların, portföy yönetim şirketlerinin ve yatırım fonlarının denetiminden sorumlu.
SPK’nın hukuki dayanağını 2012 yılında yürürlüğe giren 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu oluşturuyor. Kurum, kamu tüzel kişiliğine sahip olmasının yanı sıra idari ve mali özerklikle faaliyetlerini sürdürüyor.
SPK Üyeleri Nasıl Belirleniyor?
SPK’nın karar organı, biri başkan ve biri ikinci başkan olmak üzere toplam yedi üyeden oluşuyor. Bu yönüyle kurum, tek başkanlı MASAK’tan ayrılıyor ve kararlarını çok üyeli bir kurul yapısı içinde alıyor.
SPK başkanı, ikinci başkan, başkan vekili ve üyeler Cumhurbaşkanı tarafından atanıyor. Başkanın görevde bulunmadığı durumlarda ikinci başkan, onun da bulunmadığı hallerde başkan vekili başkanlık görevini üstleniyor.
Kurul bünyesinde görev yapan başkan yardımcıları ise başkanın önerisi ve kurul kararıyla atanıyor. Kurumda başkana yardımcı olmak üzere beş kurul başkan yardımcısı görevlendirilebiliyor.
SPK başkan ve üyelerinin görev süresi dört yıl olarak belirlenmiş durumda. Görev süresinin sona ermesi veya görevden ayrılma halinde yeni atamalar yine Cumhurbaşkanlığı kararıyla gerçekleştiriliyor.
Mevcut SPK Başkanı Mahmut Sütcü de bu usulle göreve getirilen isimler arasında yer alıyor. Sütcü, Kasım 2024’ten itibaren SPK ikinci başkanı olarak görev yaptıktan sonra Mayıs 2026’da kurul başkanlığına atandı.
MASAK ve SPK Arasındaki Temel Farklar
MASAK ve SPK, finansal sistemin denetlenmesinde rol alsalar da görev alanları ve yönetim biçimleri bakımından birbirinden ayrılıyor.
MASAK, Hazine ve Maliye Bakanlığı bünyesinde tek başkanlı bir yapı olarak kara para aklama ve terörizmin finansmanı şüphesi taşıyan işlemleri araştırıyor. SPK ise yedi üyeli karar organıyla sermaye piyasalarını düzenliyor ve denetliyor.
İki kurumun ortak noktası, en üst yöneticilerinin Cumhurbaşkanlığı kararıyla atanması ve aynı usulle görevden alınabilmesi. Fon ve malvarlığı soruşturmalarında her iki kurumun adının birlikte anılmasının temel nedenlerinden biri de finansal sistemin farklı alanlarında üstlendikleri denetim ve inceleme görevleri.