AYM’den kadın hakları açısından önemli karar gündemde. Artık kadınların soyadı da var.
Anayasa Mahkemesi, 2011 yılında kadınların sadece bekarlık soyadını kullanabilmesi talebini reddetmişti. Ancak, İstanbul 8. Aile Mahkemesi’nin başvurusu sonucu AYM, kadınların evlilikten sonra bekarlık soyadını kullanabilmesi için kanuni düzenleme yapılması gerektiği yönünde karar aldı. 12 yıl önce alınan karar 9’a karşı 8 oyla reddedilirken, bu kez 6’ya karşı 9 oy ile kabul edildi. Kararın yürürlüğe girmesi için 9 ay süre verilmesine karar verildi. Hukukçular, kararın toplumsal zihniyet dönüşümüne katkı sağlayacağını belirtti. Milliyet gazetesine açıklama yapan hukukçular, kararın önemli bir adım olduğunu ve kadın hakları açısından olumlu sonuçlar doğuracağını ifade etti.
Erkeklerin doğum soyadlarını kullanabilmesine rağmen, kadınların evlilikle birlikte soyadı ve kütük değişikliğine zorunlu tutulması yıllarca yürürlükte olan Medeni Kanun’a dayandırılarak reddedilmişti. Ancak 2014 yılında Anayasa Mahkemesi tarafından verilen emsal bir karar, bu durumu değiştirdi. Kadınların evlilik sonrasında bekarlık soyadını kullanma hakkını engelleyen 187. madde, bir yerel mahkeme aracılığıyla AYM Birinci Bölümü’nün gündemine geldi. Heyet, kadınların bu talebini reddeden yerel mahkemelerin uluslararası mahkemelerin kararlarını yeterince dikkate almamaları nedeniyle “manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkının ihlali” olarak değerlendirildi. 2015 yılında Yargıtay Hukuk Genel Kurulu tarafından alınan bir kararla, evli kadınlar doğum soyadlarını kullanabilmek için aile mahkemelerine başvurabilecekleri yönünde bir adım atılmıştı.
Bir yerel mahkemenin yaptığı başvuruyu değerlendirerek, “Erkeğin doğumla kazandığı soyadını ömrü boyunca kullanması mümkünken, aynı hakkın kadına tanınmamasının eşitlik ilkesi ile bağdaşmadığı” gerekçesiyle Anayasa Mahkemesi tarafından yapılan değerlendirme sonucunda, “Kadın, evlenmekle kocasının soyadını alır; ancak evlendirme memuruna veya daha sonra nüfus idaresine yapacağı yazılı başvuruyla kocasının soyadı önünde önceki soyadını da kullanabilir. Daha önce iki soyadı kullanan kadın, bu haktan sadece bir soyadı için yararlanabilir” hükmü iptal edildi.
Resmi Gazete’de dün yayımlanan kararda, AİHM Protokollerine işaret edilerek, kadın ve erkeğin eşit haklara sahip olduğu, ailenin de “eşler arasında eşitliğe dayandığı” ve bu uygulamayla “eşler arasında cinsiyet temelinde farklı muamelenin yapıldığı” kaydedildi. Kararda, kadının evlendikten sonra kocasının soyadını almasının ailenin ortak bir soyadına sahip olmasını mümkün kılan tek seçenek olmadığı vurgulandı. Kararda, “Kadın ve erkek arasında öngörülen farklı muamelenin nesnel ve makul bir temele dayanmaması sebebiyle eşitlik ilkesini ihlal ettiği sonucuna ulaşılmıştır” denildi.
Karara muhalefet eden AYM üyesi Muammer Topal ise gerekçelerini açıklarken “Kadın-erkek eşitliği modern hurafelerden birisidir” ifadesini kullandı.
Bekârlık soyadını evlilikten sonra da kullanabilmek için açtığı davayı kazanan Diyarbakır Dayanışmanın Kadın Hali Derneği’nden avukat Aslı Pasinli de “AYM vermiş olduğu kararla aslında Türkiye’deki kadınların adını koydu” dedi. “Soyadım kimliğimdir, evlenince kaybolmamalı” diyerek dava açan Pasinli, şu değerlendirmeyi yaptı: “Günümüzde kadınların istihdamda, kariyerde, siyasette, parlamentoda hayatın birçok alanında kendisini var ederken erkelerin soy ismi üzerinde kendini şekillendirmesinde bir itiraz vardı. Bu nedenle kararın bütün kadınlar adına çok önemli olduğunu söyleyebilirim. Kadınların farklı alanlarda kendi kimlikleri ile ortaya çıkabilmesi adına da oldukça sevindirici. Keşke bu kadar geç olmasaydı ve bizler de dava açmak durumunda kalmasaydık. Haklar biraz da mücadele alınıyor. Bu yolda mücadele eden, dava açan, sözünü ortaya koyan her kadının yarattığı bir topyekün sonuç olarak değerlendirmek lazım. Bütün kadınların kazancı olarak düşünüyorum” ifadelerini kullandı.
İstanbul Kadın Kuruluşları Birliği Koordinatörü avukat Nazan Moroğlu: “Kadının soyadı kuralı, erkek egemen zihniyetin kapılarını açan anahtardı. İptal kararı sadece kadının kimlik soruna çözüm getirmekle kalmayacak, toplumsal cinsiyet eşitliğini için zihniyet dönüşümün de yolunu açacak. Kararın yürürlüğe gireceği 9 aydı Türk Medeni Kanunu’nun 187 maddesi ile bağlantılı bütün maddelerde değişikliğe ihtiyaç var. Çocuğun soyadı ve boşanma sonrası soyadı maddelerinde değişiklik yapılacak. Bu eşitlik paketi bir bütün olarak ele alınmalı. Nüfus kütüğü dahil hepsi birlikte değişmeli.”
Avukat Şükran Eroğlu, “Yıllardır bu konu hakkında bir mücadele veriliyordu. Bu karar kadın mücadelesinin sonucu alınmış ve çok doğru bir karar. Çünkü, kadın evlendikten sonra kendi kimliğini kaybederek farklı bir kimliğe geçmek durumunda kalıyordu. Ama şimdi ise isterse geçer, istemezse geçmez. Bu tamamen kadının iradesine kalmış bir durum.”
İstanbul Barosu Kadın Hakları Merkezi Birsen Baş Topaloğlu:
“Tek başına kendi soyadını kullanmak isteyen kadın dava açmak zorundaydı. Bu zorunluluk hem maddi hem de manevi bir külliyat getiren bir durumdu. AYM kararı bunu sonlandıracak. Aslında geç alınmış bir karar. Çünkü, yasalarımızda her ne kadar anayasada eşitlik ilkesi yer alsa da yasamızda cinsiyet temelli eşitsizlik içeren hükümler mevcut. Kadının soy ismi tek başına kullanamaması kişilik hakkı ihlali. Dolasıyla bu alınan bu karar olumlu. Karar yasadaki diğer maddeleri de etkileyecek. Çocuğun soy ismi ne olacak? Normalde çocuk ailenin soy ismini alır. Burada çocuk annenin mi yoksa babanınkini mi alacak? Bunun da düzenlenmesi gerekiyor.”
