Yapay zeka eylem planı devrede…
Türkiye, 2026-2030 dönemini kapsayan “Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı” doğrultusunda yapay zeka alanındaki yatırım ve girişimcilik ekosistemini büyütmek için yeni adımlar atıyor. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda yürütülecek çalışmalarla kamu kaynakları ve özel sektör yatırımlarının ortak hedefler doğrultusunda kullanılması ve 1 trilyon lirayı aşan ekonomik değer oluşturulması hedefleniyor.
Bu kapsamda kamu bütçesinin yanı sıra özel sektör yatırımları, uluslararası fonlar, teşvik mekanizmaları ve kamu-özel işbirliklerinden yararlanılacak.
İlk yapay zeka büyüme bölgesi bir yıl içinde ilan edilecek
Büyük ölçekli veri merkezi ve yapay zeka yatırımlarının hızlandırılması amacıyla enerji, arazi ve telekomünikasyon altyapısı önceden hazırlanmış “yapay zeka büyüme bölgeleri” kurulacak.
Hızlandırılmış izin ve ruhsat süreçlerinin uygulanacağı özel statülü bölgelerde, birden fazla şirketin ortak şekilde kullanabileceği “yapay zeka fabrikaları” oluşturulacak.
Düşük karbonlu elektrikle çalışması planlanan bu fabrikalarda büyük ölçekli hesaplama kapasitesi; veri alanları, model geliştirme araçları, test ortamları, teknik destek ve ürünleştirme hizmetleriyle bir araya getirilecek.
Ana yatırımcı ve işletmecilerden KOBİ’ler, girişimler ve araştırmacılar için hesaplama kapasitesi ayırmaları, mentörlük sağlamaları ve yerel ekosistemin gelişimine katkıda bulunmaları beklenecek.
İlk büyüme bölgesinin bir yıl içinde ilan edilmesi ve öncü yatırımcıların belirlenmesi planlanıyor. 2027 sonuna kadar en az bir bölgenin ilk faz kapasitesiyle faaliyete geçirilmesi, 2028 sonuna kadar ise en az 5 büyüme bölgesinin ilan edilmesi ve bunlardan en az 3’ünün faaliyete geçmesi hedefleniyor.
Ayrıca 3 bölgesel mükemmeliyet merkezi ve 6 erişim noktasının açılması, faaliyete alınan kapasitede yüzde 70 kullanım oranına ulaşılması öngörülüyor.
İki fonlu finansman mekanizması kurulacak
Temel araştırmadan yapay zeka girişimlerinin ölçeklenmesine kadar uzanan süreci desteklemek amacıyla “Yapay Zeka Finansman Merdiveni” oluşturulacak.
İlk aşamada kurulacak Ulusal Yapay Zeka Araştırma Fonu, temel ve uygulamalı araştırmalar ile erken aşamadaki projelere finansman sağlayacak. Fon aracılığıyla projelere en az 10 milyar lira kaynak aktarılması ve desteklenen projelerin en az yüzde 40’ının pilot uygulama veya prototip aşamasına ilerlemesi hedefleniyor.
Araştırma fonundan olgunlaşan veya ürün-pazar uyumunu kanıtlayan yerli girişimler ise 15 milyar lira büyüklüğündeki Yapay Zeka Büyüme Fonu üzerinden desteklenecek.
Bu fonla en az 20 yapay zeka girişiminin yatırım almasına katkı sağlanması ve her 1 birim kamu kaynağı karşılığında en az 2 birim özel sermayenin harekete geçirilmesi amaçlanıyor.
Fon; kamu ve özel yatırımcıların ortak yatırım yapması, yerli ve yabancı risk sermayesi fonlarına kaynak aktarılması ile girişimlere borçlanma ve garanti desteği sağlanması olmak üzere üç mekanizma üzerinden çalışacak.
KOBİ’lere 1000 yapay zeka kuponu
KOBİ’lerin ve girişimlerin yapay zeka alanındaki fikirlerini ürüne dönüştürmelerini desteklemek amacıyla ilk 12 ayda en az 1000 yapay zeka kuponu tahsis edilecek.
Desteklenen projelerin en az yarısının sahada pilot uygulamaya geçirilmesi, pilotların en az üçte birinin ise kalıcı ürün veya hizmete dönüştürülmesi hedefleniyor.
Pilot uygulamalarda ortalama en az yüzde 10 verimlilik veya kalite artışı sağlanması amaçlanırken, denemeden pilota geçiş süresinin en fazla 4 ay, pilot aşamasından ürüne dönüşüm süresinin ise en fazla 6 ay olması planlanıyor.
2030’a kadar 10 milyar dolarlık yatırım hedefi
Yapay zeka ve veri merkezi alanlarında 2030’a kadar en az 10 milyar dolarlık, ağırlıklı olarak özel sektör kaynaklı yatırımın harekete geçirilmesi ve en az 1 gigavat kurulu güce ulaşılması hedefleniyor.
HIT-30 Yüksek Teknoloji Yatırım Programı kapsamında açılacak veri merkezi ve yapay zeka çağrıları, bu yatırımların teşvik mekanizmasının temelini oluşturacak.
Uluslararası yatırımcılar için oluşturulacak tek pencere üzerinden ön uygunluk değerlendirmesi ve yatırım yol haritasının en fazla 30 iş gününde tamamlanması planlanıyor.
Yapay zeka modeli ihracatı artırılacak
Türkiye’nin geliştirdiği sektörel yapay zeka modellerinin yurt dışına açılması da planın öncelikleri arasında yer alıyor.
Bu kapsamda 2028 sonuna kadar en az 10 lisanslama veya ortak geliştirme anlaşmasına, 3 öncelikli pazarda aktif ortaklığa ve yurt dışında en az 25 kurumsal konuşlandırmaya ulaşılması hedefleniyor.
Ayrıca yapay zeka modeli ihracatından en az 100 milyon lira gelir elde edilmesi planlanıyor.
