Ticaret Bakanlığı, gümrük ve dış ticaret işlemlerinde mevzuata aykırı uygulamaların önüne geçmek amacıyla yürüttüğü sonradan kontrol denetimleri ile ikincil kontrol incelemelerinde önemli sonuçlar elde etti. Bakanlığın açıkladığı verilere göre son 2,5 yıllık dönemde toplam 28,7 milyar lira tutarında ek tahakkuk ve ceza kararı düzenlenerek kamu gelirlerinde oluşabilecek kayıpların önüne geçildi.
Denetimlerin temel hedefi, dış ticaret faaliyetlerini mevzuata uygun şekilde gerçekleştiren firmaların haklarını korurken, usulsüz işlem yapan işletmeleri tespit ederek haksız rekabeti önlemek ve vergi kayıplarını en aza indirmek olarak öne çıkıyor.
Denetim Tutarları Her Yıl Artış Gösterdi
Bakanlığın paylaştığı verilere göre 2024 yılında gerçekleştirilen incelemelerde 5,5 milyar liralık ikincil kontrol ve 1,3 milyar liralık sonradan kontrol sonucunda toplam 6,8 milyar liralık ek tahakkuk ve ceza kararı düzenlendi. Bu rakam, bir önceki yıla göre yüzde 98 artış anlamına geldi.
2025 yılında ise denetimlerin kapsamı daha da genişletildi. Yıl boyunca 11,8 milyar liralık ikincil kontrol ile 1,8 milyar liralık sonradan kontrol sonucunda toplam 13,6 milyar lira ek tahakkuk ve ceza uygulanırken, yıllık artış oranı yüzde 100 olarak gerçekleşti.
2026 yılının ilk altı ayında da denetimler hız kesmedi. Bu dönemde 6,5 milyar liralık ikincil kontrol ve 1,8 milyar liralık sonradan kontrol sonucunda toplam 8,3 milyar liralık ek tahakkuk ve ceza kararı düzenlendi. Böylece geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 43’lük artış kaydedildi.
Risk Analizinde Yapay Zekâ ve Veri Analitiği Kullanılıyor
Denetim faaliyetleri, Ticaret Araştırmaları ve Risk Değerlendirme Genel Müdürlüğü koordinasyonunda yürütülüyor. Yüz binlerce firma ve milyonlarca gümrük beyannamesi gelişmiş risk analiz yöntemleriyle incelenirken, yalnızca yüksek risk taşıyan işlemler detaylı denetime alınıyor.
Bu süreçte Sonradan Kontrol Puanlama Sistemi (SKPS), İkincil Kontrol Alarm Sistemi (İKAS), Dahilde İşleme Kontrol Programı (DİKOP) ve Kıymet Alarm Sistemi (KIYAS) gibi ileri veri analitiği tabanlı uygulamalardan yararlanılıyor.
Riskli Firmalar Yakın Takibe Alınıyor
Yapılan analizler sonucunda riskli olarak değerlendirilen firmalar, Ticaret Bakanlığı müfettişleri tarafından sonradan kontrol denetimine tabi tutuluyor. Şüpheli bulunan gümrük beyannameleri ise Türkiye genelindeki 18 Bölge Müdürlüğü bünyesinde faaliyet gösteren kontrol şubeleri tarafından ayrıntılı şekilde inceleniyor.
Bu denetim mekanizması sayesinde hem gümrük mevzuatına aykırı işlemlerin önüne geçiliyor hem de devletin vergi gelirlerinde oluşabilecek kayıp ve kaçakların azaltılması hedefleniyor.
Denetimler Kararlılıkla Sürecek
Ticaret Bakanlığı, gümrük ve dış ticaret işlemlerinde şeffaflık ile mevzuata uyumu güçlendirmek amacıyla sonradan kontrol ve ikincil kontrol uygulamalarını önümüzdeki dönemde de etkin şekilde sürdüreceğini bildirdi. Bakanlık, teknoloji destekli risk analiz sistemleri ve saha denetimlerini birlikte kullanarak usulsüz işlemlere karşı mücadelesini kararlılıkla devam ettireceğini vurguladı.
