ABD–İran müzakerelerinde 5 kritik anlaşmazlık…
8 Nisan 01.30 sularında varılan ateşkesin ardından gözler bugün Pakistan’ın başkenti İslamabad’da yapılacak ABD–İran görüşmelerine çevrildi. Müzakerelerin saat 13.00’te başlaması bekleniyor.
ABD heyetine Başkan Yardımcısı JD Vance, İran heyetine ise Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf başkanlık ediyor.
Vance, görüşmeler öncesi yaptığı açıklamada, “İranlılar iyi niyetli olursa elimizi uzatmaya hazırız. Ancak oyalama girişimlerine sıcak bakmayız” ifadelerini kullandı.
Kalibaf ise sosyal medya paylaşımında, müzakereler için ön koşul olarak belirlenen iki maddenin henüz yerine getirilmediğini belirtti: Lübnan’da ateşkes ve İran’ın dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması.
BBC’nin değerlendirmelerine göre taraflar arasında öne çıkan beş temel anlaşmazlık bulunuyor:
Lübnan başlığı
İsrail’in, İran destekli Hizbullah’a yönelik operasyonları müzakereler üzerinde baskı oluşturuyor. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, saldırıların devam etmesi halinde görüşmelerin anlamsız olacağını savunuyor.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ise Hizbullah konusunda ateşkes ihtimalini reddediyor. ABD tarafı ise gerilimin azaltılması yönünde mesajlar veriyor.
Hürmüz Boğazı
Dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı da kritik başlıklar arasında yer alıyor.
İran’ın bu su yolundaki kontrolü artırma girişimleri ve geçiş ücretlerine dair iddialar Washington tarafından eleştiriliyor. ABD, İran’ın deniz trafiğini kısıtlamaya yönelik adımlarına karşı uyarıda bulunuyor.
Nükleer program
En temel anlaşmazlık ise İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetleri. ABD, İran’ın nükleer silah kapasitesine ulaşmasını engellemek isterken; Tahran, nükleer faaliyetlerinin sivil amaçlı olduğunu savunuyor.
Taraflar arasında 2015’te imzalanan nükleer anlaşmanın yeniden şekillendirilmesi tartışmaları da gündemde.
Bölgesel müttefikler
İran’ın Hizbullah, Hamas, Husiler ve Irak’taki milis gruplarla ilişkileri de görüşmelerin önemli başlıklarından biri.
İsrail bu yapıları “bölgesel tehdit” olarak görürken, İran bu grupları “ileri savunma hattı” olarak tanımlıyor.
Yaptırımlar ve varlıkların serbest bırakılması
İran, uzun süredir devam eden ABD ve uluslararası yaptırımların kaldırılmasını talep ediyor. Ayrıca dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılması da Tahran’ın öncelikleri arasında yer alıyor.
ABD tarafı ise yaptırımların kaldırılmasının kapsamlı bir anlaşmaya bağlı olduğunu savunuyor.
Genel durum
ABD ve İran arasında iki haftalık ateşkes sonrası başlayan diplomatik süreç, bugün İslamabad’da kritik bir görüşmeyle devam edecek. Tarafların pozisyonları arasındaki derin farklılıklar nedeniyle müzakerelerin zorlu geçmesi bekleniyor.