İran’da protestolar büyüyor.
İran’da ekonomik krize tepki olarak başlayan ve 12 gündür süren protestolar kapsamında, akşam saatlerinde başkent Tahran başta olmak üzere birçok kentte geniş katılımlı gösteriler düzenlendi.
Sosyal medyada paylaşılan görüntülerde Tahran’daki eylemlere binlerce kişinin katıldığı görülürken, görgü tanıkları güvenlik güçlerinin yüzlerini kapatan göstericilere göz yaşartıcı gazla müdahale ettiğini aktardı. Bazı videolarda güvenlik güçlerine ait araçların göstericiler tarafından ateşe verildiği görüntüler yer aldı.
Gösteriler, ülkenin güneybatısındaki Abadan, kuzeyindeki Tebriz ve dini merkezlerden Meşhed’e de yayıldı. Eylemlerle eş zamanlı olarak Tahran dahil birçok büyük kentte internet kesintileri rapor edildi. İnternet erişimini izleyen NetBlocks, batıdaki Kirmanşah dahil birçok bölgede internetin tamamen kesildiğini bildirdi. Cloudflare ise ülkede internet trafiğinin yüzde 100 düştüğünü açıkladı. Bazı bölgelerde cep telefonu iletişiminde de aksaklıklar yaşandığı belirtildi.
Rejim karşıtı sloganlar, Pehlevi’den çağrı
Gösteriler sırasında İranlılar evlerinin pencere ve balkonlarından da rejim karşıtı sloganlar attı. “Diktatöre ölüm” ve “Bu son mücadele, Pehlevi geri dönecek” sloganları duyuldu. Sürgündeki muhalif lider Rıza Pehlevi’nin sosyal medya üzerinden yaptığı çağrının ardından eylemlere katılımın arttığı ifade edildi.
1979’da Ruhullah Humeyni liderliğindeki devrimle yıkılan Pehlevi Hanedanlığı’nın son şahı Şah Rıza Pehlevi’nin oğlu olan Rıza Pehlevi’nin, özellikle sürgündeki İranlı muhalifler arasında kayda değer bir desteğe sahip olduğu belirtiliyor. Pehlevi, ayrıca Donald Trump’a İran halkının protestolarına verdiği destek nedeniyle teşekkür etti.
Trump, bir podcast yayınında İran yönetimine yönelik sert ifadeler kullanarak, ABD’nin gelişmeleri yakından izlediğini söyledi ve İran halkını “cesur insanlar” olarak nitelendirdi.
Kürt bölgelerinde kepenkler kapandı
Protestolara destek kapsamında, Kürtlerin yoğun olarak yaşadığı bölgelerde de eylemler sürdü. Norveç merkezli insan hakları örgütü Hengaw, Sakkız, Urmiye, Mahabad ve Senendec’te esnafın kepenk indirerek protestolara katıldığını bildirdi. ABD merkezli insan hakları örgütü HRANA ise Senendec ve Merivan’da genel greve gidildiğini duyurdu.
Can kaybı ve gözaltılar
Oslo merkezli İran İnsan Hakları örgütüne göre, protestolar sırasında güvenlik güçleriyle yaşanan çatışmalarda en az 45 kişi hayatını kaybetti. HRANA verileri ise en az 2 bin 260 kişinin gözaltına alındığını ortaya koydu. Daha önce İran basını, Tahran’ın batısındaki eylemler sırasında bir polis memurunun öldüğünü bildirmişti.
Protestoların arka planı
Protestolar, 2025’in son pazar günü İran riyalindeki sert değer kaybına tepki olarak Tahran’da esnafın sokağa çıkmasıyla başladı. Kısa sürede rejim karşıtı bir niteliğe bürünen gösteriler ülke geneline yayıldı. Hükümet ekonomik reform sözü verse de ülkenin dini lideri Ali Hamaney sert müdahaleden yana açıklamalar yaptı. ABD ve İsrail’in göstericilere verdiği destek ise ülkede tartışmaları artırdı.
